Shejh Akshemsuddini i Sulltan Fatihut

HomeHistori Islame

Shejh Akshemsuddini i Sulltan Fatihut

SHEJH AKSHEMSUDDINI I FATIHUT Autorë: S. Leyla Gürkan Përkthyer nga Anglishtja nga: Haris Dubravac, përkthyer në Shqip: Gazeta Selam Akshemsuddi

Hoxhë Hasan Tahsini, astronomi i parë shqiptar!
Kush ishte Shejh Hasen El Habeneke’h el Mejdanij ?
10 sahabët të përgëzuar me Xhennet!

SHEJH AKSHEMSUDDINI I FATIHUT

Autorë: S. Leyla Gürkan Përkthyer nga Anglishtja nga: Haris Dubravac, përkthyer në Shqip: Gazeta Selam

Akshemsuddin, Mehmed Shemsuddin ibn Hamza (792–863 / 1390–1459)

Akshemsuddin, i njohur gjithashtu si Aksheykh, lindi në Damask në 792/1390 dhe vdiq në Goynuk në 863/1459. Ai ishte një studiues i famshëm musliman, sufi, mësues dhe mjek. Akshemsuddin ishte, përmes babait të tij Hamza, pasardhës i Shihabuddin Suhraverdi (vdiq 632/1234), themeluesi i shkollës ishraki. Pasardhja e tij shkon prapa babait të tij tek Ebu Bekri (vdiq 13/634), halifi i parë në Islam. Kur ishte fëmijë, Akshemsuddini, së bashku me babanë e tij Shejh Hamza, u transferuan në Amasya (799/1397). Tradicionalisht, ai u arsimua në shkencat islamr, dhe më pas u bë muderrisi i medresesë në Osmanxhik. Atje ai gjithashtu pati mundësinë të studiojë shkencën mjekësore. Ai më vonë udhëtoi për në Alepo në kërkim të shejhut. Pasi pa një ëndërr, ai u kthye në Anadoll dhe ra nën udhëheqjen e Haxhi Bajram Veliut (vdiq 833/1430), evlija i madh turk. Pas një periudhe të vetë-disiplinës së rreptë dhe një jetë të vetmuar, ai mori lejen nga shejhi i tij që të jetë pasardhësi i tij. Ai më vonë shkoi në Bejpazar, kështu që ndërtoi një xhami dhe një mulli. Për të shmangur vëmendjen e publikut, ai u largua nga Bejpazari dhe gjeti vetmi në një fshat afër Iskilip. Pas pak, ai erdhi në Gojnuk ku, ashtu si në Bejpazaria, ndërtoi një xhami dhe një mulli. Në Gojnuk, ai mori pjesë në një kurrikul për fëmijë dhe dervishë. Ndërkohë, ai vazhdoi Haxhin. Pas vdekjes së Hazhi Bajramit, ai u bë pasardhësi i tij si Shejh i shkollës Bajram.

Përmes lidhjes së tij të shejhut me Muratin e II-të, sulltanit osman të kohës, Akshemsuddin takoi të riun Mehmedin e II-të (Fatih), djalin dhe trashëgimtarin e sulltanit. Gjatë sundimit të Mehmedit të II-të, Çliruesut, Akshemsuddini vizitoi disa herë rezidencën e sulltanit në Edirne. Në njërën prej këtyre vizitave, ai shëroi vajzën e sulltanit. Gjithashtu, në momentet më të vështira të çlirimit të Kostandinopojës (Stambollit), ai kontribuoi shumë në ngritjen e atmosferës shpirtërore në ushtrinë osmane përmes letrave të tij drejtuar Mehmedit të II-të, në të cilat ai parashikoi datën e fitores dhe e këshilloi sulltanin të qëndrojë i duruar dhe i palëkundur. Kjo është arsyeja pse ai konsiderohet çliruesi shpirtëror i Stambollit. Pas çlirimit (857/1453), Akshemsuddini gjeti, me udhëzim shpirtëror, varrin e Ebu Ejjub el-Ensarit, një sahab i Muhammedit s.a.vs., i cili luftoi për të kapur qytetin dhe vdiq si shehid. Akshemsuddini mbajti gjithashtu hutbe në Xhumanë e parë të mbajtur në Xhaminë Aja Sofja. Ai dha mësim në xhaminë Zejrek me vite, e cila është një kishë tjetër që është kthyer në një xhami. Kur Mehmedi i II-të vendos të lërë fronin e tij të jetë plotësisht nën drejtimin e edukatorit të tij, Akshemsuddini përpiqet ta ndalojë, por, duke kuptuar se nuk do të mund ta bënte një gjë të tillë, ai largohet nga Stambolli dhe kthehet në Gojnuk.

Përveç reputacionit të tij si një udhëheqës, mësues dhe edukator sufi i Sulltan Mehmedit të II-të, Akshemsuddini është i njohur edhe si një mjek i famshëm. Madje besohet se ai ishte i pari që zbuloi mikrobin. Nga shkrimet e tij janë Risalet’n-Nuriyah domethënëse (838–41 / 1434–8), një traktat në të cilin Akshemsuddini mbron Sufizmin dhe Sufistët nga kundërshtarët e tyre dhe përshkruan etikën dhe sjelljet Sufiste; Hallu’l-muskilat ose Def’uMeta‘ini’s-Sufi (856/1452), në të cilën ai krahason idetë e Ibn Arabiut dhe sufistëve të tjerë të mëdhenj me ato të dijetarëve të famshëm muslimanë si el-Gazaliut dhe Kushajrit dhe tregon ngjashmëritë e tyre; dhe Mekamatu’l-evliya, një tjetër vepër Sufiste, për konceptin e velajetit dhe niveleve të tij. Nga librat e tij të shkruar në mjekësi, vetëm dy janë në dispozicion sot, Maddetu/Ma’idetu’l-hajat dhe Kitabu’t-Tib.

Për të lexuar më tej
Keskin, Abdülbaki, “A Critical Edition of Enisi’s ‘Menakib-i Akşemseddin’ with an Account of Akşemseddin’s Political and Religious Influence as Revealed in this Work”, disertacion doktorature, Universiteti i Mançesterit, 1997. Yurt, Ali İhsan, Akşemseddin, Istanbul: IFAV, 1994.

COMMENTS